Pół wieku od uhonorowania mistrzyni czepców kaliskich
W Regionalnej Izbie Pamięci Gminy Lisków odbyło się w piątek 9 października 2026 roku spotkanie poświęcone Aleksandrze Czeluścinie (1897–1985), wybitnej hafciarce i czepkarce z Liskowa. Okazją była przypadająca w tym roku 50. rocznica przyznania jej Nagrody im. Oskara Kolberga – prestiżowego wyróżnienia dla twórców kultury ludowej.
Prelekcję o życiu i dorobku artystki wygłosiła Anna Gałczyńska z Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu. Gościem specjalnym była Jadwiga Sobczak, wnuczka i następczyni mistrzyni, która podzieliła się osobistymi wspomnieniami o babci.
Artystka, która stworzyła modę na czepce
Aleksandra Czelusta z domu Trzebińska zasłynęła jako twórczyni tiulowych czepców kaliskich, które wprowadziła do mody w regionie. Była osobą uzdolnioną plastycznie – poza haftem zajmowała się także tkactwem oraz wyrobem ozdób ze słomki. Jej prace odznaczały się oryginalnością estetyczną i precyzją wykonania.
Charakterystyczne było to, że wzory komponowała samodzielnie, bez wcześniejszego rysowania ich na materiale – haft wykonywała „od ręki”. Tworzyła czepce w trzech formach: kopek (starszy typ bez wiązadeł), czepce z luźno puszczonymi wiązadłami zwanymi bandażami (popularne zwłaszcza w Liskowie) oraz czepce z wiązadłami zawiązanymi w kokardę, określane jako motyl. Na tiulowych czepkach stosowała haft przewlekany przy wzorach geometrycznych, a trudniejszym haftem atłaskowym tworzyła kompozycje roślinne. Chętnie dzieliła się swoimi wzorami, uczyła ich układania i konserwacji.
Nagroda odebrana w Płocku
W 1976 roku Aleksandra Czeluścina została laureatką Nagrody im. Oskara Kolberga, którą odebrała podczas uroczystości w Płocku. Towarzyszyła jej wówczas wnuczka Jadwiga Czelusta (późniejsza Sobczak), która nauczyła się haftowania od babci i do dziś kontynuuje rodzinne dzieło.
Hołd i wystawa
Spotkanie poprzedziło złożenie kwiatów i zapalenie znicza na grobie artystki na cmentarzu w Liskowie. W Izbie Pamięci zaprezentowano wystawę prac powstałych podczas „Międzypokoleniowych warsztatów rękodzieła ludowego”, zorganizowanych w dniach 24–25 września 2026 roku w Liskowie. Uczestnicy przygotowali słomiane pająki pod kierunkiem Marii Adamczewskiej oraz kwiaty z bibuły z Marią Wojciechowską.
W wydarzeniu wzięło udział kilkadziesiąt osób – mieszkańcy Liskowa z wójt Marią Krawiec i regionalistą Stefanem Ferencem, członkinie zespołów folklorystycznych Liskowianie, Korzeniewianki i Koźminiacy, przedstawiciele Starostwa Powiatowego, pracownicy Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej oraz hafciarki Donata Kaczocha i Honorata Majorowicz-Dahlke. Spotkanie otworzyła Elżbieta Aleksander, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Liskowie.
Dziedzictwo w muzeach i w rodzinie
Prace Aleksandry Czeluściny trafiły do Muzeum Etnograficznego w Poznaniu jeszcze przed 1939 rokiem, a przede wszystkim do Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej. Współpraca z kaliską placówką rozpoczęła się w 1960 roku – w dniu otwarcia muzeum artystka dała pokaz tradycyjnego tkactwa. Później przekazała warsztat tkacki, czepce tiulowe, serwetki z haftem nasnuwanym, autentyczny strój ludowy z Liskowa z 1880 roku oraz słomkowe ozdoby. Po jej śmierci rodzina przekazała do archiwum muzeum także medal Nagrody Kolberga.
Jadwiga Sobczak, jedyna od 1985 roku twórczyni tiulowych czepców w stylu kaliskim, należy do Stowarzyszenia Twórców Ludowych. W 2024 roku prowadziła wielomiesięczne mistrzowskie warsztaty haftowania i układania czepców, kształcąc cztery uczennice. Czepce jej i babci noszą do dziś kobiety „do obrazu” oraz śpiewaczki z zespołów Cekowianie, Korzeniewianki, Koźminiacy, Liskowianie, Opatowianie i Piwonice.
Wydarzenie zorganizowały Gminny Ośrodek Kultury w Liskowie oraz Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu w ramach obchodów „Roku Twórców Kultury i Sztuki Ludowej Ziemi Kaliskiej 2026” w Powiecie Kaliskim.
Źródło: CKiS Kalisz (www)
Fot. ckis.kalisz.pl
